Як пад Глыбокім былыя настаўнікі вырошчваюць "зожную" грэчку

Васіль і Святлана Сенькаўцы – уладальнікі сельскай фермерскай гаспадаркі “Ричев” у Глыбоцкім раёне – без усялякіх пестыцыдаў і іншай “хіміі” вырошчваюць грэчку. Прычым грэчку не звычайную, а зялёную. Тую, якая лічыцца самай карыснай і якую любяць “ЗОЖнікі”. Гледзячы на ​​Васю і Свету, з цяжкасцю верыш, што зусім нядаўна яны жылі ў Віцебску і выкладалі музыку. А потым крута памянялі жыццё: пераехалі ў вёску і заняліся арганічным земляробствам. Сёння экс-настаўнікі выглядаюць як сапраўдныя фермеры і ведаюць пра агратэхніку грэчкі і іншых культур не менш аграрыяў. Музіцыраваць цяпер, вядома, атрымліваецца рэдка, затое Сенькаўцы даказалі, што грэчка добра расце нават на Віцебшчыне. TUT.BY паглядзеў, як на палях у самым халодным рэгіёне Беларусі прыбіраюць гэтую культуру.

З настаўнікаў – у фермеры

Васіль Сенькавец нарадзіўся ў Глыбокім, а Святлана – у Віцебску. У абодвух музычна-педагагічная адукацыя, у кіраўніка сям'і – яшчэ і дыплом псіхолага. За свае 30 з “хвосцікам” гадоў муж і жонка паспрабавалі сябе ў розных сферах. Спачатку працавалі па спецыяльнасці – вучылі дзяцей музыцы, пазней працавалі ў гандлі.

Жылі то ў Глыбокім, то ў Віцебску, дзе сям'я пабудавала кватэру. У пары трое дзяцей: Каця – 11 гадоў, Елісей – першакласнік і малодшая, Глікерыя, – 3 гады.

Але 4 гады таму кіраўнік сям'і прыняў рашэнне пераехаць у глыбінку і працаваць на зямлі. Свеце не заставалася нічога іншага, як рушыць услед за мужам. Дарэчы, да замужжа яна збіралася паступаць у кансерваторыю ў Санкт-Пецярбург, і выкладчыкі бачылі ў ёй музычны талент.

– Але сустрэла Васю – і перадумала ехаць, – усміхаецца маладая жанчына. – А калі муж вырашыў стварыць у вёсцы нешта сваё, вырашыла яго падтрымаць. Бо яму ўвесь час падабалася вясковая праца. Мне ж спачатку было няпроста ў вёсцы, але ўжо ўцягнулася. Галоўнае ў нашай працы – пісьменнае планаванне, і тады ўсё атрымліваецца.

Муж не хавае, што ганарыцца жонкай:

– Света – малайчына, хоць усё гэта ёй цяжка даецца да гэтага часу. Весці сельскі бізнес – а пачыналі мы з нуля – вельмі складана. Па фінансах ў нас усё сціпла, жывём эканомна. А адсутнасць стабільнасці пераносіць цяжка, асабліва жанчыне.

Тым не менш былая настаўніца музыкі за пару гадоў стала выдатным менеджарам і аграномам. Бо Сенькаўцам даводзіцца разлічваць толькі на сябе: у сялянска-фермерскай гаспадарцы “Ричев” усяго два работнікі – гэта яны самі.

Пачалі з агуркоў, перайшлі на грэчку

Чатыры гады таму Сенькаўцы пачалі з агурочнай цяпліцы. Васіль збудаваў яе на бацькавым участку пад Глыбокім. Нейкі час жылі як качэўнікі: то ў Віцебску, то тут, каля новай гаспадаркі.

– Спачатку мы наогул нічога не ведалі пра агародніцтва, – узгадвае Святлана. – Мая мама родам з Палесся, з Тураўшчыны, што ў Гомельскай вобласці. А там недалёка Альшаны – знакаміты агурочны край. І вось адзін знаёмы, у якога цяпліцы ў Тураве, кансультаваў нас, як вырошчваць агуркі. Пасадзілі іх – і тут пачалося! То тым прэпаратам трэба апырскаць ад шкоднікаў і хвароб, то гэтым, то яшчэ вось гэтым... Чытаю ў інтэрнэце, што гэта за сродкі такія. А там першы клас небяспекі! Працаваць трэба ў цяпліцы ў хімабарончым адзенні, у масцы. Тэлефаную ў Тураў: “А вы ўсе гэтыя правілы выконваеце?” – “Ой, ды ў нас ніхто гэтым не забівае галавы, нармальныя агуркі вырастуць з гэтымі прэпаратамі, не бойцеся”.

І ўсё ж Сенькаўцы “забілі”. Прачыталі кучу літаратуры. І знайшлі альтэрнатыву ядахімікатам – арганічнае земляробства.

– Прэпараты ў цяпліцы мы перасталі ўжываць ужо ў першы год. Які ж гэта агурок, нашпігаваны “хіміяй”? І, тым больш, як даць яго дзіцяці? І ўсё, дзякуй Богу, расло добра і без пестыцыдаў. Ураджай быў, нават акупілі выдаткі. А ў наступным сезоне мы ўжо мэтанакіравана заняліся экалагічным земляробствам. Працэс цікавы, творчы, – распавядае Святлана Сенькавец.

У прыватнасці, на градках у цяпліцы сталі выкарыстоўваць мульчу: сена, пілавінне і іншую арганіку.

Пазней муж і жонка стварылі СФГ “Ричев”, узялі ў арэнду зямлю. Купілі дом у вёсцы Ластавічы ў 5 км ад Глыбокага. І цалкам развіталіся з гарадскім жыццём.

Спачатку гаспадарка была невялікай – 5 га зямлі. Цяпер – амаль 70.

– З іх каля 40 га займае грэчка. Яшчэ 20 – лес і хмызнякі. І на невялікай плошчы пасадзілі пшаніцу, гарох, авёс – каб карміць хатнюю жыўнасць. Трымаем курэй, качак.


Фото: Игорь Матвеев, TUT.BY

У СФГ “Ричев” вырошчваюць грэчку айчыннага гатунку “Купава”. Насенне купляюць у Беларусі. “Спецыфіка грэчкі ў тым, што яна завязвае зярняткі да самых замаразкаў. І поле выглядае так: ніжняя частка сцёблаў ужо карычневая, сухая, але пры гэтым некаторыя расліны яшчэ квітнеюць. І для жніва трэба выбіраць момант агульнай спеласці. Адбываецца гэта звычайна ў першай дэкадзе верасня».

“Гэта міф, што грэчка не расце на Віцебшчыне”

– Дык чаму ўсё-ткі вырашылі рызыкнуць з грэчкай? Кажуць, на поўначы Беларусі яе практычна не вырошчваюць: нібыта гэтая культура баіцца холаду.

– На грэчцы спыніліся па некалькіх прычынах. Гэтая культура непатрабавальная, “душыць” пустазелле. Таму яна добрая для пераходнага перыяду, пакуль адновіцца “забітая” пестыцыдамі глеба, якую раней выкарыстоўваў калгас. А яшчэ грэчка даволі хутка дае фінансавую аддачу, – тлумачаць муж і жонка.

Святлана запэўнівае, што грэчка нармальна расце ў кліматычных умовах Віцебскай вобласці:

– Старыя распавядалі, што раней грэчку саджалі і тут, на Глыбоччыне, і на суседняй Пастаўшчыне. Але ў савецкі час у калгасах чамусьці вырашылі, што гэта цеплалюбівая культура. На самай справе, яна толькі баіцца замаразкаў. Галоўнае тут – выканаць тэрмін сяўбы: гэта апошняя дэкада мая - пачатак чэрвеня. Але, вядома, калі замаразкі наляцяць ў чэрвені, то грэчку не выратуюць нідзе: ні на Гомельшчыне, ні на Віцебшчыне. Мы не рызыкавалі і два гады запар сеялі грэчку 30 траўня. А ў гэтым годзе не было зваротных замаразкаў, можна было і раней пасадзіць.

У першы раз фермеры засеялі грэчкай 30 га. Сабралі з іх 30 тон. Поспех натхніў, і ў гэтым годзе каштоўная харчовая культура заняла ўжо амаль 40 га. У верасні пачалі жніво. Уборка яшчэ не скончылася, але, па папярэдняй ацэнцы, ураджай павінен зноў парадаваць:

– Год для грэчкі быў ўдалы. Хоць у пачатку чэрвеня не было дажджоў, і яна туга ўсходзіла. Месцамі ўжо вырас пырнік, а грэчка толькі-толькі пачынала прабівацца. Мы з Васем былі ў шоку: што ж гэта будзе? Але потым пайшлі дажджы, і грэчка – а яна агрэсіўная культура – забіла гэты пырнік. І вымахала па пояс!

“Залежым ад калхознай тэхнікі”

Галоўная праблема для фермераў цяпер – не сюрпрызы надвор'я, а адсутнасць уласнай тэхнікі для палявых работ. Увесну сеялку, а восенню камбайн даводзіцца браць у арэнду ў навакольных калгасаў.

Фото: Игорь Матвеев, TUT.BY

Грэчышнае поле прыбірае велізарны камбайн New Holland

– І ты заўсёды на нервах: дадуць табе тэхніку – не дадуць, паляціць у яе рухавік – не паляціць... А тут як раз стаіць добрае сухое надвор'е, і трэба хутчэй усё паспець сціснуць. Потым – адвезці грэчку на сушылку. Потым яшчэ трэба будзе перапрацоўка збожжа, – пералічвае клопаты Васіль.

У мінулым годзе збожжа на перапрацоўку Сенькаўцы вазілі на прадпрыемства ў Гродзенскай вобласці. Там насенне вызваляюць ад карычневай лускі і атрымліваецца светла-зялёная крупа.

Але ў гэтым сезоне фермеры спадзяюцца, што змогуць заняцца перапрацоўкай самі. Святлана (якая яшчэ два гады таму не ўяўляла, як выглядае грэчка – не тая, што ў кашы, а тая, што ў полі) вучылася ў Школе сельскага бізнесу і выйграла грант Еўрасаюзу на 9 тысяч еўра. На гэтыя грошы сям'я вырашыла купіць абсталяванне для перапрацоўкі зерня грэчкі ў крупы зялёнай грэчкі.

– Тэхніку я замовіла ў Расіі і Ўкраіне. У лістападзе-снежні нам павінны прыйсці два агрэгата: сепаратар для ачысткі збожжа і машына, якая здымае з яго шалупіну. Дзякуючы гэтаму сыдуць выдаткі на перапрацоўку, знізяцца лагістычныя выдаткі. А галоўнае, мы зможам самі кантраляваць працэс ператварэння збожжа ў крупы, – цешыцца Святлана.

“Хочам атрымаць сертыфікат экагаспадаркі”

Вакол грэчкавых палёў ГФС “Ричев” – пейзажы, якія просяцца на палатно: лес, пагоркі, маляўнічае возера Ластавіцкае.

– Проста ідэальнае месца для экалагічнага вырошчвання культур, – лічаць муж і жонка.

У 2019-м фермеры разлічваюць атрымаць сертыфікат гаспадаркі, якая спецыялізуецца на арганічным земляробстве. Тады яны атрымаюць права нанасіць на прадукцыю экамаркіроўку і экспартаваць зялёную грэчку ў Еўропу.

Вось ужо два сезоны запар землі, прадукцыю і ў цэлым работу ГФС “Ричев” правярае спецыяльная камісія. У яе ўваходзяць эксперты кампаніі STC з Латвіі, а таксама спецыялісты з Беларусі.

– Нашы землі знаходзяцца ўдалечыні ад горада, ад дарог. Побач возера, а ў водаахоўнай зоне нельга ўжываць хімікаты. Ад іншых палёў, калгасных, куды ўносяць ўгнаенні, нас аддзяляе лес, – распавядае Святлана. – У гэтым годзе камісія ўзяла ў нас на пробы грэчку мінулага ўраджаю. І пасля праверкі нам паведамілі: “Па аналізах – усё добра. Віншуем!” Так што спадзяёмся, што атрымаем сертыфікат арганічнай гаспадаркі.

“Зялёная грэчка не можа каштаваць танней”

Зялёную грэчку ад Сенькаўцоў можна купіць у сетцы гіпермаркетаў “Green” пад брэндам “Местное-известное”. Упакоўка вагой 800 грамаў каштуе 4,16 рубля.

– Але гэта ўсё роўна танней, чым зялёная грэчка з Расіі, Польшчы і г.д. Пакуль, па меншай меры, – распавядае Васіль Сенькавец.

На першы погляд, зялёная грэчка здаецца не паспелай. Але гэта не так: збожжа цалкам саспела, і над ім прарабілі шмат працы. Фермер тлумачыць, чым іх прадукт адрозніваецца ад звычайнай грэчкі, з якой мы варым кашы:

– Карычневую грэчку сушаць пры больш высокай тэмпературы. І амаль усе карысныя рэчывы знішчаюцца. У выніку такая грэчка не прарастае. А для сушкі зялёнай патрэбна значна меншая тэмпература і больш часу. Па сутнасці, яе толькі чысцяць ад лускі. Такую крупу можна прарошчваць, дадаваць у ёгурты, рыхтаваць з яе кашы, салаты, прысмакі з мёдам.

Фото: Игорь Матвеев, TUT.BY

Зерне, якое камбайн высыпае ў грузавік. Каб атрымаць якасную зялёную грэчку, наперадзе яшчэ шмат працы: сушка, перапрацоўка, ачыстка ад лускі

На сабекошт зялёнай грэчкі, у прыватнасці, уплываюць наступныя прычыны:

– На яе сушку выдаткуецца значна больш дызпаліва. Акрамя таго, зялёная грэчка – больш мяккая, і пры яе перапрацоўцы прыкладна 50% збожжа пераціраецца, сашпільваецца, то бок палова ідзе ў адыход. А ў прапараныя страты складаюць 20%. Плюс – працавыдаткі на экалагічную вытворчасць.

Таму арганічныя прадукты не могуць каштаваць танней “хімічных”, упэўнены фермеры.

Сенькаўцы прызнаюцца, што бізнэс на грэчцы – “вельмі нервовая праца”: “Рызыка тут на кожным кроку. Важна не пралічыцца з тэрмінам пасева. Потым перажываеш: узыдзе – не ўзыдзе? Потым: вырасце – не вырасце? Затым думаеш: як прыбраць? Дадуць камбайн і сушылку – не дадуць? І каб толькі тэхніка нідзе не зламалася... Увогуле, ці ледзь не кожны дзень рызыкуеш усё страціць”.

Тым не менш маладыя прадпрымальнікі вераць у сябе і ўпэўнены, што за экапрадуктамі, выгадаванымі на невялікіх сямейных фермах, будучыня. А значыць, яны занялі сваю нішу.

Крыніца: news.tut.by